Luật Đầu tư của Việt Nam: khung hiện hành và các thay đổi 2024–2026

Cập nhật pháp lý · 10/2026

Luật Đầu tư 2020 đã được thay thế bằng Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/3/2026, hướng dẫn bởi Nghị định 96/2026/NĐ-CP, và tiếp tục được sửa đổi bởi Luật số 24/2026/QH16. Bài viết tóm tắt những điểm nhà đầu tư nước ngoài cần biết về tiếp cận thị trường, thủ tục và ưu đãi.

Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 và trong năm năm là khung pháp lý chính cho dự án của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Luật này đã được sửa đổi nhiều lần, gần đây nhất bởi Luật số 03/2022/QH15, Luật số 57/2024/QH15 (hiệu lực từ 15/01/2025) và Luật số 90/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025). Ngày 11/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 thay thế Luật 2020, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Nghị định 96/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật mới. Ngày 24/8/2026, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 (một số quy định từ 01/01/2027).

Bài viết này tóm tắt những gì nhà đầu tư nước ngoài cần nắm ở thời điểm tháng 10/2026: phần khung vẫn giữ, các thay đổi đã áp dụng và những điểm nên kiểm tra kỹ khi lập kế hoạch dự án.

Tiếp cận thị trường theo danh mục loại trừ

Từ Luật 2020, Việt Nam áp dụng cách tiếp cận danh mục loại trừ (negative list). Nhà đầu tư nước ngoài được tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước, trừ các ngành trong Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường. Theo Nghị định 31/2021/NĐ-CP trước đây, danh mục này gồm 25 ngành chưa được tiếp cận và 59 ngành tiếp cận có điều kiện, ví dụ giới hạn tỷ lệ sở hữu, yêu cầu liên doanh với đối tác Việt Nam hoặc giấy phép chuyên ngành. Theo Luật 2025, danh mục nay được ban hành tại Phụ lục I Nghị định 96/2026/NĐ-CP, nên nhà đầu tư cần đối chiếu danh mục mới. Cam kết trong WTO và các hiệp định như CPTPP, EVFTA vẫn là căn cứ quan trọng để xác định mức mở cửa của từng ngành.

Riêng ngành, nghề kinh doanh có điều kiện (áp dụng cho mọi nhà đầu tư) đã được cắt giảm qua từng lần sửa luật: 267 ngành năm 2014, 243 ngành sau lần sửa năm 2016 và 227 ngành theo Luật 2020. Luật 2025 quy định danh mục này tại Phụ lục IV, và Luật 24/2026/QH16 thay Phụ lục IV bằng danh mục mới gồm 137 ngành, áp dụng từ 01/3/2027. Với ngành bị đưa ra khỏi danh mục, hồ sơ cấp phép đang xử lý sẽ dừng và được trả lại, còn giấy phép đã cấp tiếp tục có hiệu lực đến khi hết hạn.

Góp vốn, mua cổ phần: bước hay bị bỏ sót

Theo Luật 2020, và tiếp tục theo Điều 21 Luật 2025, nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu giao dịch thuộc một trong các trường hợp sau:

  • Làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện
  • Dẫn đến nhà đầu tư nước ngoài nắm trên 50% vốn điều lệ, hoặc tăng tỷ lệ khi đã nắm trên 50%
  • Tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất tại đảo, xã, phường biên giới, ven biển hoặc khu vực ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh

Bỏ qua bước này có thể khiến thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp bị từ chối và giao dịch bị chậm nhiều tuần. Trong các thương vụ M&A, chúng tôi đưa việc chấp thuận này thành điều kiện tiên quyết trong hợp đồng mua bán.

Các thay đổi đã áp dụng từ năm 2025

Thủ tục đầu tư đặc biệt. Luật 57/2024/QH15 bổ sung Điều 36a, cho phép dự án đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, thiết kế và sản xuất chip bán dẫn và một số lĩnh vực công nghệ cao trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo cơ chế nhà đầu tư tự cam kết đáp ứng điều kiện. Thời hạn cấp là 15 ngày. Một số thủ tục như đánh giá tác động môi trường, giấy phép xây dựng được miễn hoặc rút gọn.

Phân cấp cho địa phương. Luật 90/2025/QH15 chuyển một phần thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư từ Thủ tướng xuống Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Kết hợp với việc sáp nhập tỉnh từ 01/7/2025, nhà đầu tư cần xác định lại cơ quan có thẩm quyền và đầu mối làm việc cho dự án.

Thuế tối thiểu toàn cầu và Quỹ Hỗ trợ đầu tư. Theo Nghị quyết 107/2023/QH15, Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ năm 2024. Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp vì vậy kém hấp dẫn hơn với tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro. Để bù lại, Nghị định 182/2024/NĐ-CP lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư, hỗ trợ trực tiếp một phần chi phí cho dự án công nghệ cao, R&D và bán dẫn đáp ứng tiêu chí.

Luật Đầu tư mới: những gì nên kiểm tra

Luật mới tiếp tục hướng đơn giản hóa thủ tục. Thủ tục đầu tư đặc biệt (Điều 28) áp dụng cho dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và khu chức năng trong khu kinh tế; nhà đầu tư được miễn các bước như thẩm định công nghệ, đánh giá tác động môi trường, quy hoạch chi tiết và giấy phép xây dựng, thay bằng văn bản cam kết. Nhà đầu tư nước ngoài cũng được thành lập tổ chức kinh tế trước khi làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (Điều 19), miễn là đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Nghị định 96/2026/NĐ-CP là văn bản quyết định cách áp dụng trên thực tế. Với dự án đang triển khai, cần xem kỹ quy định chuyển tiếp, đặc biệt với hồ sơ đã nộp trước ngày 01/3/2026.

Cơ chế bảo đảm đầu tư vẫn là điểm tựa với nhà đầu tư nước ngoài: tài sản hợp pháp không bị quốc hữu hóa, không bị tịch thu bằng biện pháp hành chính; trường hợp Nhà nước trưng mua, trưng dụng vì quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia hoặc tình trạng khẩn cấp thì nhà đầu tư được bồi thường theo quy định của pháp luật. Nếu văn bản mới làm giảm ưu đãi, nhà đầu tư được tiếp tục hưởng ưu đãi đã được hưởng trong thời gian còn lại; ngoại lệ là thay đổi vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, sức khỏe cộng đồng hoặc môi trường, khi đó nhà đầu tư có thể đề nghị biện pháp hỗ trợ trong thời hạn 3 năm.

Bizlink có thể hỗ trợ

Chúng tôi tư vấn cấu trúc dự án và điều kiện tiếp cận thị trường, thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và chấp thuận góp vốn, mua cổ phần, đồng thời đánh giá tác động của thuế tối thiểu toàn cầu đến gói ưu đãi. Với dự án đang triển khai, chúng tôi rà soát quy định chuyển tiếp theo Luật Đầu tư mới.

Bài viết mang tính thông tin chung, không phải ý kiến tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Cập nhật đến tháng 10/2026.